Leerkwaliteiten uitgelegd: van volnerf tot gebonden leer

Voor leer bestaan twee volledig verschillende classificatiesystemen. Vrijwel iedere gids behandelt er één en negeert het andere. Daarom is het onderwerp zo verwarrend.

Het eerste is de selectie van de huid, toegekend in de leerlooierij: eerste, tweede, derde en vierde selectie, gebaseerd op de gaafheid van de ruwe huid. Het is een oordeel over het dier.

Het tweede is de nerfkwaliteit, de bekende ladder van volnerf leer, nerfleer, genuine leather, splitleer en gebonden leer. Het is een oordeel over de gebruikte laag van de huid en wat met het oppervlak is gedaan.

De twee houden verband met elkaar. Die relatie is het nuttigste inzicht op deze pagina: de huidselectie bepaalt grotendeels als welke nerfkwaliteit een huid kan worden verkocht.

Huidselectie in de leerlooierij: eerste, tweede, derde en vierde

Voordat de bekende vaktermen van toepassing zijn, wordt een ruwe huid op haar staat beoordeeld. Leerlooierijen en huidhandelaren sorteren binnenkomende huiden naar de hoeveelheid beschadiging. Die sortering bepaalt zowel de prijs als wat de huid uiteindelijk kan worden.

De benamingen verschillen. Sommige huizen gebruiken eerste, tweede, derde en vierde selectie. Andere gebruiken de letters A tot en met D of een eigen intern systeem. Er bestaat geen universele schaal. Twee leerlooierijen die een huid als tweede kwaliteit omschrijven, bedoelen dus niet noodzakelijk precies hetzelfde. Het principe en globaal ook de rangorde zijn wel gelijk.

Huidselectie	Wat dit betekent	Als wat ze kan worden verkocht
Eerste selectie	Zeer weinig gebreken. Gaaf in de belangrijkste zones	Volnerf, onafgewerkt of aniline. De hoogwaardige route
Tweede selectie	Een beperkt aantal kleine gebreken, vooral buiten de beste zones	Volnerf wanneer om de gebreken heen kan worden gesneden, anders licht gecorrigeerd
Derde selectie	Duidelijke littekens, brandmerken en insectenschade	Gecorrigeerde nerf. Geschuurd en opnieuw afgewerkt
Vierde selectie en lager	Zware beschadiging, gaten en uitgebreide littekens	Zwaar gecorrigeerd, gepreegd of in lagen gesplitst

Als gebrek geldt alles wat de nerf onderbreekt: genezen littekens van prikkeldraad of gevechten, brandmerken, schade door horzels en teken, rimpels uit de hals en sneden die bij het villen zijn gemaakt.

De plaats van het gebrek is even belangrijk als het aantal. Een spoor in de buik kost weinig, want buikleer wordt toch voor voeringen en kleine onderdelen gebruikt. Hetzelfde spoor in de croupon, de strook langs de ruggengraat waaruit de dragende panelen komen, verlaagt de kwaliteit van de volledige huid. Een huid wordt beoordeeld op haar bruikbare en niet op haar totale oppervlak.

Waarom dit alles daarna bepaalt

Hier ligt het verband dat gidsen over nerfkwaliteit nooit leggen.

Een huid van de eerste selectie kan volnerf en aniline worden verkocht, zonder enige behandeling van het oppervlak, omdat er niets te verbergen valt. Dat is het waardevolste wat een leerlooierij met een huid kan doen en alleen de gaafste huiden maken het mogelijk.

Een huid van de derde of vierde selectie kan dat niet. De gebreken moeten worden weggeschuurd, waarna een nieuw oppervlak wordt gedrukt en gepigmenteerd. Dat is precies wat gecorrigeerde nerf en nerfleer zijn.

De twee systemen lopen dus niet evenwijdig. De huidselectie komt eerst en begrenst de nerfkwaliteit die kan volgen. Wanneer u volnerf anilineleer koopt, koopt u het resultaat van een huid van de eerste selectie. Dat is, meer dan enig productieproces, waarvoor u betaalt.

Indeling naar nerf: de bekende ladder

Een huid is het dichtst aan het buitenoppervlak en wordt losser naarmate u dieper gaat. Iedere kwaliteitsklasse hieronder vertelt uit welke laag van die dikte het leer komt en wat met het oppervlak is gedaan.

Kwaliteitsklasse	Plaats in de huid	Oppervlak	Sterkte	Patina
Volnerf	De volledige buitenlaag	Het eigen oppervlak van het dier	Hoog	Ja, indien plantaardig gelooid en aniline
Nerfleer	De teruggeschuurde buitenlaag	Opnieuw afgewerkt, vaak gepreegd	Vergelijkbaar met volnerf	Nee
Genuine leather	Iedere laag, doorgaans een onderste	Zwaar afgewerkt	Variabel	Nee
Splitleer	Onder de nerf	Suède, of gecoat en bedrukt	Lager	Nee
Gebonden leer	Vezels gebonden op een drager	Bedrukt of gecoat	Het laagst	Nee

Volnerf is het volledige buitenoppervlak zonder dat er iets is verwijderd. Het draagt de eigen sporen van het dier en is het dichtste, sterkste materiaal dat een huid oplevert. Het is ook de enige kwaliteitsklasse die patina kan ontwikkelen, en uitsluitend wanneer het plantaardig is gelooid en met aniline is geverfd.

Nerfleer is dezelfde laag, waarvan het oppervlak is weggeschuurd en opnieuw afgewerkt. Het is gelijkmatiger en gemakkelijker te verwerken. Veel voortreffelijke lederwaren worden ervan gemaakt. Wat is verwijderd, is de eigen nerf van de huid en daarmee iedere mogelijkheid tot patina. Het is geen betekenisvol verlies aan sterkte, wat u elders ook leest: de sterkte van een huid zit in het corium onder de nerf, en oppervlaktecorrectie raakt die laag niet.

Hier wordt de huidselectie zichtbaar. Nerfleer is wat een leerlooierij maakt van een huid die niet volnerf kon worden verkocht. Correctie is het proces waarmee een huid van de derde selectie toonbaar wordt gemaakt. Het leer werd niet minder door correctie; het werd gecorrigeerd omdat het al de mindere huid was.

Daarom zijn zichtbare sporen op een volnerf oppervlak bewijs van kwaliteit en geen gebrek. Ze tonen aan dat niets is verwijderd om iets anders te verbergen.

Genuine leather is eigenlijk geen trede van deze ladder. Het stelt alleen dat het materiaal leer is en wordt meestal gebruikt voor afgewerkt splitleer.

Splitleer is alles onder de nerflaag. Het heeft geen natuurlijk oppervlak en wordt daarom opgeruwd tot suède of gecoat en gepreegd.

Gebonden leer bestaat uit fijngemalen leervezels die met een bindmiddel op een drager zijn aangebracht. Twee producten met deze naam kunnen bijna volledig andere materialen zijn, afhankelijk van de hoeveelheid leervezel die ze bevatten. Kan een verkoper u het aandeel niet vertellen, dan weet u niet wat u koopt.

De nerfkwaliteit is maar een kwart van het antwoord

Hier stoppen de meeste gidsen over kwaliteitsklassen. Daarom kunnen twee voorwerpen die beide naar waarheid volnerf worden genoemd, zich volkomen anders gedragen.

Het deel van het dier waaruit het is gesneden, is even belangrijk als de kwaliteitsklasse. Een huid is over haar oppervlak niet gelijkmatig. De strook aan weerszijden van de ruggengraat, de croupon, heeft de meest consistente vezelstructuur. De kern van de dubbele croupon langs de ruggengraat vormt het gelijkmatigste deel daarvan. Leer uit die zone behoudt zijn vorm. Buikleer is los, open en rekbaar. Het zal binnen enkele jaren doorzakken, hoe mooi de nerf er als nieuw ook uitzag.

Een tas kan volledig uit volnerf leer bestaan en toch tekortschieten doordat de panelen uit de buik zijn gesneden. Vrijwel niemand vermeldt dit.

Ook de afwerking bepaalt hoe het leer zich in de wereld gedraagt. Aniline wordt door en door geverfd zonder pigmentlaag, waardoor de nerf blootgesteld blijft en het leer kan reageren. Semi-aniline voegt een lichte pigmentlaag toe. Gepigmenteerd leer krijgt een volledig ondoorzichtige laag. Pull-up is anilineleer dat met oliën en wassen is verzadigd, zodat het lichter wordt waar het vouwt.

En de looimethode bepaalt meer dan al het voorgaande. Plantaardige looiing conserveert de huid ongeveer veertig dagen met plantaardige looistoffen en levert stevig leer met vormgeheugen op dat patina kan ontwikkelen. Chroomlooiing gebruikt minerale zouten en duurt ongeveer één dag. Het resultaat is zachter en gelijkmatiger leer dat nooit patina ontwikkelt, omdat het geen plantaardige looistoffen bevat die kunnen reageren.

Nerfkwaliteit, deel van de huid, looimethode en afwerking. Zonder alle vier weet u niet wat u vasthoudt. Achter alle vier staat de huidselectie die ze mogelijk maakte.

Bestaat er een hoogste kwaliteit?

Volnerf staat gewoonlijk bovenaan de ladder en terecht, omdat het de eigen nerf van de huid behoudt en als enige kwaliteit kan rijpen.

Maar iedereen mag de woorden ‘hoogste kwaliteit’ afdrukken. Onthoud daarom dat volnerf buikleer van 1,0 mm zwakker materiaal is dan nerfleer uit de croupon van 2,0 mm. De kwaliteitsklasse alleen geeft geen uitsluitsel.

Nappa, aniline en andere namen die geen kwaliteitsklassen zijn

Nappa beschrijft een zacht, fijn gevoel dat tijdens het looien wordt gecreëerd. Nappaleer kan volnerf of splitleer zijn.

Aniline beschrijft hoe het leer is gekleurd, niet uit welke laag het komt.

Kiezelnerf en Saffiano zijn structuren die met een verhitte plaat in het oppervlak worden geperst.

Geen van deze termen hoort op de kwaliteitsladder. Door ze er toch op te plaatsen, zijn lijsten met leersoorten het nooit eens over het aantal soorten dat bestaat.

Leer beoordelen zonder de vaktermen

U kunt een voorwerp in ongeveer één minuut beoordelen zonder één kwaliteitsnaam te kennen.

Zoek naar sporen van het dier. Enkele fijne littekens of rimpels op een volnerf oppervlak zijn een goed en geen slecht teken. Ze betekenen dat de huid gaaf genoeg was om zonder correctie te verkopen. Een volkomen feilloos oppervlak over een groot paneel betekent doorgaans dat de sporen zijn weggeschuurd.
Bekijk de snijrand, maar alleen om gebonden leer te herkennen. Bij volnerf loopt een dichte bovenlaag over in een lossere onderlaag en is alles één doorlopend materiaal. Bij gebonden leer ziet u een afzonderlijke vezellaag op een drager. Hiermee onderscheidt u leer niet van modern synthetisch materiaal. Synthetische microvezels hebben niet-geweven vezeldragers en hun snijranden zien er eveneens vezelig uit.
Bekijk het oppervlak bij strijklicht. Een natuurlijke nerf is onregelmatig en herhaalt zich nooit. Een ingeperst patroon herhaalt zich exact.
Druk er een vingertop in. Goed leer vormt fijne plooien rond de druk en keert daarna terug. Een gecoat oppervlak beweegt als één vel.
Breng op een onopvallende plek een druppel water aan. Bij aniline wordt de plek donkerder en trekt het water in. Op een gepigmenteerd oppervlak blijft het liggen.
Voel het gewicht en de dikte. Een dragend paneel heeft substantie nodig. Dun en slap leer in een voorwerp dat zijn vorm moet behouden, is het duidelijkste waarschuwingssignaal.
Ruik eraan. Plantaardig gelooid leer ruikt naar schors en aarde. Een sterke chemische geur betekent dat u de deklaag ruikt.